Núi Đôi được hình thành từ quá trình vận động tạo sơn của thềm lục địa vỏ trái đất, sự đứt gẫy của các khối núi đá vôi. Đây là nơi chuyển tiếp giữa địa tầng đá vôi với núi đất. Chu vi của hai ngọn núi gần 1.000m², 2 ngọn núi tròn đều với diện tích xấp xỉ 3,6 ha.

Với hình dáng kỳ dị, quyến rũ lại được gắn trên mình những câu chuyện mang đầy màu sắc huyền thoại, núi Cô Tiên đã trở thành một trong những điểm nhấn quan trọng trong hành trình lên cao nguyên địa chất Đồng Văn của du khách…là đề tài hấp dẫn cho những tay máy săn ảnh chuyên nghiệp trong nước tìm đến đây trổ tài nghệ và thỏa sức sáng tạo.

Nằm ngửa, phơi mình giữa một thung lũng nhỏ bé bên phố núi Tam Sơn, huyện Quản Bạ, xung quanh là những thửa ruộng cao thấp liền kề, được tô điểm thêm những nếp nhà đất nâu óng màu thời gian mang đậm sắc màu miền cao nguyên đá, núi đôi Quản Bạ như hút hồn lữ khách mỗi dịp đến với nơi này bởi sự thơ mộng tuyệt trần, căng đầy và thi vị.

Thời gian đẹp nhất để chiêm ngưỡng cảnh sắc và thiên nhiên kỳ thú của Núi Đôi là vào mùa xuân và mùa hạ, lúc mà những thảm cỏ, cây bụi trên “bầu vú” Cô Tiên đang xanh tươi mơn mởn vừa mới bật trồi, sinh lộc hay lúc mùa lúa chín vàng óng, rực rỡ trên các thửa ruộng bậc thang bên cánh đồng Tam Sơn. Đứng trên đỉnh đèo của quốc lộ 4C mà người dân Hà Giang vẫn quen gọi là đường “Hạnh Phúc”, du khách có thể quan sát một cách trọn vẹn vẻ đẹp thuần khiết, tinh tế và đáng để ngợi ca này của Núi Đôi.

Không nhớ Núi Đôi có từ thuở nào, nhưng từ bao đời nay Núi Đôi vẫn đẹp và hấp dẫn thế, vẫn được đồng bào các dân tộc nơi đây tôn thờ, bảo vệ và câu chuyện huyền thoại về núi Cô Tiên từ lâu đã ăn sâu vào trong tiềm thức của những đồng bào dân tộc nơi này. Câu chuyện xưa kể rằng, ở miền Quản Bạ nhiều sương núi giăng giăng này có một chàng trai người H’mông tuấn tú, thổi đàn môi rất giỏi làm mê đắm, xiêu lòng biết bao thiếu nữ miền sơn cước. Tiếng đàn môi của chàng réo rắt như tiếng suối, ríu rít lảnh lót như tiếng chim rừng, lúc lại sâu lắng, trầm bổng, da diết như tiếng gió giữa đêm khuya cứ bay xa, bay xa mãi và vang lên cả trời xanh. Có một nàng tiên trên thượng giới tên là Hoa Đào xinh đẹp tuyệt trần tình cờ nghe được tiếng đàn môi của chàng đã theo gió trốn xuống trần gian tìm người thổi đàn môi ấy, rồi phải lòng chàng nên nàng tìm cách ở lại mà không muốn về trời. Cuộc hôn nhân giữa người và tiên đã thành. Họ nên vợ nên chồng và sinh hạ được một bé trai vô cùng xinh xắn.

Ngọc Hoàng phát hiện ra chuyện Hoa Đào bỏ trốn xuống trần gian lấy người phàm đã vô cùng giận dữ, sai người đi bắt nàng về. Thương chồng một mình nuôi con vất vả, thương con thơ thiếu bầu sữa mẹ, nàng đã bỏ lại đôi nhũ của mình dưới hạ giới cho con bú. Đôi nhũ căng tròn nuôi con nàng ngày càng khôn lớn, sau này đã biến thành hai quả núi dáng hình như bầu vú mẹ, tròn trịa, đều đặn đến lạ thường. Hai quả núi đó được gọi là Núi Đôi hay núi Cô Tiên. Tương truyền nhờ dòng sữa của nàng mà vùng đất này có khí hậu vô cùng mát mẻ, các loại hoa trái như đào, mận, lê, hồng,…(những sản vật của huyện Quản Bạ) có hương vị thơm ngon kỳ lạ, rau trái luôn xanh tươi, lúa ngô tươi tốt. Nước mắt khóc thương chồng con của nàng đã biến thành dòng sông Miện xanh ngắt, mơ màng chảy xuyên bao bọc lấy miền núi đá tai mèo.

Dẫu biết rằng huyền thoại thì muôn đời vẫn là huyền thoại, những câu chuyện dân gian sẽ luôn sống và ăn sâu trong tâm thức nhân dân vùng đất ấy, nhưng khi đứng trên đỉnh đèo Tam Sơn để chiêm ngắm Núi Đôi thì không chỉ riêng tôi mà bất cứ người nào dù chưa được biết, được nghe câu chuyện về bầu sữa của “nàng tiên” cũng đều dễ dàng hình dung và liên tưởng ngay đến bộ ngực căng tròn và gợi cảm của một thiếu nữ đang độ xuân thì, hình ảnh đã đánh thức giác quan và trí tưởng tượng của lữ khách để ở nơi đó tha hồ ta hình dung, liên tưởng và sáng tạo. Phải chăng tạo hóa đã khéo léo và cố tình để lại cho miền đất này một tuyệt tác thiên nhiên kỳ thú để mỗi lần lên cao nguyên đá ta lại phải dừng chân để ngắm nghía và trầm trồ khen ngợi, sao em đẹp đến vậy Núi Đôi ơi?

Núi Đôi như một biểu trưng cho sức sống, nguồn sinh lực dồi dào, căng đầy, chính vẻ đẹp quyến rũ và khó cưỡng của “nàng” cùng với các giá trị địa chất và thiên nhiên kỳ thú là điều kiện để năm 2010, Núi Đôi được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch công nhận là danh thắng cấp Quốc gia. Cùng với công viên địa chất Cao nguyên đá Đồng Văn, Núi Đôi trở thành một biểu tượng đẹp, một điểm đến hấp dẫn và quan trọng của miền cao nguyên độc đáo này.